In de kranten van de voorbije dagen konden we lezen dat de Arizona-regering stilletjes hoopt dat een groot deel van de langdurig zieken opnieuw aan het werk gaat. Ze bedachten daarvoor een premie van 1.800 euro, maar die heeft duidelijk niet aangeslagen. Slechts 200 mensen keerden terug naar het werk op een totaal van 500.000 langdurig zieken. Dat komt neer op amper 0,04%!
Waarom heeft die premie zo weinig mensen kunnen overtuigen?
Arizona denkt alleen aan geld
Dat men dacht dat een premie van 1.800 euro de massa zou verleiden, zegt veel over de negatieve vooroordelen die deze regering heeft tegenover niet-actieven. Na de werkzoekenden, die zogezegd van inactiviteit en het ontvangen van een werkloosheidsuitkering een carrièrekeuze zouden maken, worden nu ook de zieken in het vizier genomen. Zo probeert Arizona 1,9 miljard euro te besparen door langdurig zieken opnieuw aan het werk te krijgen. Gemakkelijk, want waarom zou men het geld daar niet gaan halen, in plaats van bij de sterkste schouders aan te kloppen?
Werk maakt ziek
Arizona zou zich beter bezighouden met het opsporen van de oorzaken van ziekte in plaats van een klopjacht op zieken te organiseren.
Werk maakt ziek, dat is een feit: langere loopbanen, het optrekken van de pensioenleeftijd, almaar meer flexibiliteit en steeds wisselende werkritmes putten mensen uit. Het werk op zich is misschien niet zwaarder dan 50 jaar geleden, maar andere factoren zorgen voor lastigere werkomstandigheden, waardoor gezond werken tot 67 jaar gewoon niet haalbaar is! Als we aan dit tempo doorgaan, zullen steeds meer mensen sterven vóór ze hun pensioen bereiken. De levensverwachting in goede gezondheid daalt nu al.
Zullen méér flexibiliteit, méér overuren, een lagere minimumarbeidstijd, kortere opzegtermijnen, nacht- of zondagswerk de gezondheid van werknemers verbeteren? Niemand met een beetje sérieux zal dat beamen. En toch voert de regering al die maatregelen in. Erger nog, tegelijkertijd organiseert ze een klopjacht op zieken.
Statistieken die boekdelen spreken!
Kijken we iets nauwkeuriger naar de cijfers over langdurig zieken, dan zien we dat hun aantal letterlijk de hoogte inschiet na de leeftijd van 50 jaar. Hoe komt dat? Omdat er steeds minder maatregelen bestaan die het mogelijk maken om het na 50 jaar iets rustiger aan te doen.
In 2001 werd, ter vervanging van de loopbaanonderbreking, een erg waardevol systeem ingevoerd: het tijdskrediet, en meer bepaald het tijdskrediet voor 50-plussers of de zogenaamde “landingsbanen”. Daarmee konden werknemers wat uitbollen via een 4/5de of halftijdse job, met een toeslag van de RVA. Die hele periode werd gelijkgesteld voor het pensioen. Maar naarmate er bespaard moest worden en enkel nog het heilige principe van “iedereen aan het werk” telde, hebben opeenvolgende regeringen die mogelijkheden systematisch afgebouwd.
Hetzelfde gebeurde met het brugpensioen, omgedoopt tot SWT, dat in de praktijk steeds moeilijker haalbaar werd door strengere toegangsvoorwaarden, een hogere instapleeftijd en beperkingen in de gelijkstellingen voor het pensioen.
Nochtans zorgden deze stelsels ervoor dat jongeren konden instromen op de arbeidsmarkt en op de werkvloer opgeleid werden, terwijl oudere werknemers hun werkritme konden verlagen en niet ziek vielen.
Oplossingen op mensenmaat? Gedaan ermee!
Intussen werd er niets gedaan om werk werkbaarder te maken. Ondanks de productiviteitswinsten is er de voorbije jaren ook geen enkele collectieve arbeidsduurvermindering gerealiseerd. Er werd wel een cao 104 onderhandeld binnen de Nationale Arbeidsraad, maar zonder dat die afdwingbaar was of echt inhoud had in de bedrijven. Tegelijk kwamen er almaar meer flexibele uurroosters, atypische werkuren en overuren, die werknemers steeds verder uitputten.
De statistieken tonen duidelijk aan dat we langer werken. Al die stilstand en achteruitgang hebben geleid tot een situatie waarin heel wat werknemers tot het uiterste worden gedreven. In de praktijk raken mensen afgemat op het werk en rest hen geen andere “oplossing” dan ziek te vallen. Dat is geen keuze en geen oplossing, het is gewoon het lichaam dat het begeeft.
Aangepaste oplossingen vinden via sociaal overleg
Werknemers zijn de rijkdom van bedrijven. Zij creëren en produceren de rijkdom, niet de bedrijven zelf. Gezonde werknemers zijn de sleutel tot de duurzaamheid en groei van een bedrijf.
Hoeveel werkgevers hebben die visie? Helaas veel te weinig.
Het welzijn op het werk moet dringend op de agenda komen van sectoren en bedrijven. Rekening houdend met de zwaarte van het werk, de flexibiliteit en de realiteit op de werkvloer, moeten concrete oplossingen worden uitgewerkt om te vermijden dat werknemers kapotgaan op het werk. Dat kan alleen via overleg op alle niveaus.
In bedrijven moet absoluut gepraat worden over een echt re-integratiebeleid, met aangepast werk voor wie terugkeert, maar ook voor wie er nog werkt en nog niet ziek is, om te voorkomen dat het zover komt. Er is ruimte om onderhandelde oplossingen te vinden tussen terugkeer naar het werk en ontslag wegens medische overmacht.
Thema’s voor het IPA
Binnen enkele maanden zouden we opnieuw rond de tafel moeten zitten voor het Interprofessioneel Akkoord (IPA): lonen, welzijn, eindeloopbaan, omkadering van onzekerheid en flexibiliteit. Dat zijn bij uitstek thema’s voor sociaal overleg. Maar vandaag ontneemt de regering ons letterlijk dat onderhandelingsrecht door zich in al die domeinen te mengen.
Welzijn op het werk en de mogelijkheid om een lange loopbaan uit te bouwen waarin men goed blijft leven en werken, zonder uitgeput te raken, ongeacht de leeftijd, vereisen sociaal overleg op elk niveau: sector en bedrijf. Geen wettelijke maatregelen die in pluchen kabinetten worden genomen, los van de realiteit.
Dat vraagt om systemen die werkbaar werk mogelijk maken: collectieve arbeidsduurvermindering, ziekte, “pauzes” in de loopbaan, zonder later bij het pensioen bestraft te worden.
Preventie eerst
Wanneer zullen onze regeringen, die enerzijds de werkzaamheidsgraad willen verhogen en anderzijds het aantal zieken willen verminderen, eindelijk inzetten op oplossingen vóór mensen ziek worden, in plaats van achteraf alleen nog te sanctioneren?
Er zijn nochtans oplossingen: duidelijke plannen vanaf 45 jaar via cao 104 om de arbeidstijd, de werkmiddelen en het werkritme aan te passen; een gerichte collectieve arbeidsduurvermindering in functie van de leeftijd (met aanwervingen voor de vrijgekomen tijd); landingsbanen met vervanging om jongeren aan het werk te helpen en opleiding te verzekeren via mentorschap…
SWT kost de overheid bovendien minder dan langdurige ziekte. Het kan niet genoeg herhaald worden: dit alles is het gevolg van politieke keuzes.
Wat verkies jij? Tijd om te kiezen
De vraag is eigenlijk eenvoudig. Willen we dat werknemers hun loopbaan beëindigen als zieke, uitgeputte mensen, versleten door jarenlange druk? Of willen we dat ze het rustiger aan kunnen doen via systemen zoals SWT of landingsbanen? Willen we werknemers die noodgedwongen medisch halftijds blijven voortdoen bij gebrek aan alternatieven? Of willen we loopbanen op maat zodat ze gezond de pensioenleeftijd kunnen bereiken?
In plaats van steeds weer met simplistische recepten af te komen en zogezegde “profiteurs” met de vinger te wijzen, wordt het hoog tijd dat de regering zich buigt over de echte uitdagingen. Het gaat erom dat wie de rijkdom van dit land creëert, werkbaar werk kan uitvoeren en zijn loopbaan waardig kan afsluiten.
Want uiteindelijk gaat het niet alleen over cijfers of budgetten. Het is een maatschappelijke keuze. Het is kiezen tussen menselijke oplossingen die werknemers respecteren en een logica die hen uitput tot het breekpunt.
Een ander eindeloopbaanbeleid is mogelijk. Het is rechtvaardiger, respectvoller en - in tegenstelling tot wat sommigen beweren - perfect betaalbaar.